در مراسم رونمایی از کتاب ارزشمند «فقه خبر» به قلم حجتالاسلام محمدمهدی محققی مدیرعامل خبرگزاری رسا که روز شنبه دهم آبان ماه ۱۴۰۴ در مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه و فعالان عرصه رسانه برگزار شد، آیتالله عباس کعبی عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان رهبری به سخنرانی پرداخت و نکات مهمی درباره اهمیت فقه رسانه، جایگاه جهاد رسانهای و ضرورت مقابله با جنگ نرم دشمن بیان کرد.
وی ابتدا با ابراز خوشحالی از حضور در کنار جمعی از اساتید و اصحاب رسانه، گفت: وقتی به این مراسم دعوت شدم بلافاصله پذیرفتم زیرا انگیزه اصلی من یاد کردن از شهید بزرگوار حاج حسن محققی بود. ایشان خود حوزوی و سپس رزمندهای شجاع در دوران دفاع مقدس بودند که جانباز سرافراز این مسیر به شمار میروند و پس از آن نیز در دفاع از دستاوردهای انقلاب و حفظ نظام تلاشهای ارزشمندی داشتند.
عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان سپس از حجتالاسلام محققی به خاطر تلاشهای علمی و رسانهایشان قدردانی کرد و افزود: با وجود مسئولیت سنگین مدیریت یک مؤسسه رسانهای ایشان از بعد علمی غافل نشدند و با اشراف کامل بر حوزه رسانه دیگران را به فعالیت در حوزه فقه رسانه ترغیب کردند و خود نیز با تألیف این کتاب مهم گام بزرگی برداشتند.
ضرورت تقویت فقه رسانه و جهاد رسانهای برای مقابله هوشمندانه با جنگ نرم دشمن
آیتالله کعبی نگاهی اجمالی به محتوای کتاب داشت و بیان کرد: کتاب «فقه خبر» در سه بخش اصلی تنظیم شده است: بخش اول به کلیات میپردازد، بخش دوم شامل احکام فقهی مرتبط با رسانه یا خبر است که به دو فصل احکام تکلیفی و وضعی تقسیم شده و بخش سوم نیز به احکام فقهی مربوط به کارگزاران و مخاطبان خبر اختصاص یافته است. این اثر نه تنها برای اساتید بلکه برای فعالان رسانهای نیز منبعی ارزشمند است که با بازبینی و تنقیح میتواند به یک مرجع علمی و درسی در حوزه فقه رسانه تبدیل شود.
امانت و صداقت در نشر اخبار
وی فقه نظام رسانهای را موضوعی گسترده و حیاتی توصیف کرد و گفت: فقه رسانه علاوه بر مبانی اعتقادی و اخلاقی بر حفظ امانت، صداقت و انتقال دقیق اخبار تأکید میکند و از نشر اخبار نادرست، تحریکآمیز و تهمتآمیز منع میکند. همچنین رعایت مصلحت عمومی و جلوگیری از مفسده در نشر اخبار اهمیت فراوانی دارد تا از بروز فتنه، فساد یا ضرر به جامعه جلوگیری شود.
عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان ادامه داد: شفافیت و عدالت در اطلاعرسانی نیز از اصول اساسی است که مردم حق دارند به اخبار صحیح و قابل اعتماد دسترسی داشته باشند. در این راستا وظیفه فعالان رسانهای بسیار حساس است؛ آنان باید اخبار را کنترل و پالایش کنند و از انتشار اکاذیب و شایعات که امروز به «دروازهبانی خبر» معروف است جلوگیری نمایند.
وی آموزش و اطلاعرسانی صحیح پیامهای فرهنگی، دینی و آموزشی با رعایت اخلاق رسانهای و ملاحظات امنیتی را از وظایف اصلی رسانهها خواند و گفت: مسئولیت اجتماعی و اخلاقی در انتشار محتوا باید به گونهای باشد که از ایجاد فساد، خشونت و بیاخلاقی جلوگیری کرده و در چارچوب فرهنگ عمومی حرکت کند.
ضرورت تقویت فقه رسانه و جهاد رسانهای برای مقابله هوشمندانه با جنگ نرم دشمن
آیتالله کعبی درباره ساختار سازمانی فقه رسانه به چند بخش مهم اشاره کرد و اظهار داشت: بخش اول به شرح وظایف «دروازهبانان خبر» یا همان مسئولان کنترل و پالایش اخبار میپردازد؛ از سردبیران، مدیران محتوا و خبرنگاران گرفته تا تعهدات اخلاقی و شرعی آنها در انتشار اخبار. در این بخش تأکید شده که باید امانت، عدالت و دقت در انتشار اخبار رعایت و از ظرفیت کارشناسان دینی و حقوقی برای مشاوره بهرهبرداری شود.
تدوین قوانین فقهی برای مقابله با شایعات
وی افزود: بخش دوم مربوط به سیاستها و قوانین فقهی مرتبط با رسانه است که لازم است به طور دقیق تدوین شوند. این سیاستها شامل ممنوعیت نشر شایعات، رعایت حریم خصوصی افراد، محدودیت در انتشار محتواهای تحریکآمیز و ترویج فرهنگهای دوستانه و آموزنده میشود.
آیتالله کعبی به اهمیت سیاستگذاری در حوزه فناوریهای نوین و فضای مجازی اشاره کرد و گفت: رهبر معظم انقلاب بارها بر ضرورت توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی تأکید کردهاند تا کشور ما نه صرفاً مصرفکننده بلکه تولیدکننده فناوری باشد. تحول دیجیتال و تأثیر آن بر رسانهها باید در سیاستها و ساختارهای رسانهای دیده شود.
ضرورت تقویت فقه رسانه و جهاد رسانهای برای مقابله هوشمندانه با جنگ نرم دشمن
وی بخش دیگر از سخنان خود را به «جهاد رسانهای» اختصاص داد و بیان کرد: امروز جنگها فقط با سلاحهای نظامی نیست بلکه رسانهها به ابزار اصلی جنگ نرم تبدیل شدهاند. جهاد رسانهای یعنی هدایت، روشنگری و دفاع فرهنگی که رهبر معظم انقلاب آن را «جهاد تبیین» نامیدهاند بهصورت جدی باید در کنار جهاد نظامی مورد توجه قرار گیرد. این جهاد جدید فقهی مقابله با جنگ نرم و مهندسی معکوس افکار عمومی توسط دشمن است و نقش مهمی در حفظ جامعه و نظام اسلامی ایفا میکند.
استاد درس خارج حوزه علمیه قم جنگ نرم را بسیار پیچیده و گسترده توصیف کرد و گفت: در این جنگ ادراکی و نرم، جهاد رسانهای اهمیت ویژهای دارد و میتواند نقاط ضعف را به نقاط قوت، تهدیدها را به فرصت و در نهایت منافع، امنیت، اقتدار و انسجام ملی را حفظ کند و قدرت افزایندهای برای نظام اسلامی تولید نماید.
ضرورت حفظ نظام و انسجام ملی
آیتالله کعبی افزود: مقابله با دشمن در عرصه رسانهای، حفظ نظام و انسجام ملی فقط با برنامهریزی در چارچوب سیاستها و رهنمودهای ولی فقیه ممکن است و این همان مفهوم عمیق جهاد رسانهای است.
وی به نقش رسانهها در مقابله با تحریفها و دروغپراکنی دشمنان اشاره کرد و گفت: جهاد رسانهای یعنی حفظ وحدت و انسجام جامعه از طریق اطلاعرسانی دقیق، شفاف و بهموقع و آموزش مردم درباره فتوشاپها، جعل اخبار، تصویرسازیهای نادرست و شایعهسازیها. این امر امنیت فرهنگی و نرم جامعه را در برابر جنگ نرم دشمن تقویت میکند.
ضرورت تقویت فقه رسانه و جهاد رسانهای برای مقابله هوشمندانه با جنگ نرم دشمن
عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان خطاب به رسانههای کشور گفت: دشمن میکوشد شکستهای خود را به پیروزی تبدیل کند، اما رسانهها باید موفقیتها و پیشرفتهای کشور را به خوبی به مردم منتقل کنند و افکار عمومی را قانع سازند.
وی خاطرنشان کرد: امروزه جنگها همراه با فناوریهای نوین شدهاند و بخش رسانهای و نرمافزاری پیوست جداییناپذیر این جنگهاست. جنگ تنها محدود به عملیات نظامی نیست بلکه تمام ابعاد از تولید تا کاربرد نرمافزارها را دربرمیگیرد و جهاد رسانهای دوام و استمرار این جنگها را مدیریت میکند.
جهاد رسانهای واجب فوری مقابله با استعمار فرهنگی
آیتالله کعبی با تأکید بر ضرورت جهاد رسانهای، گفت: این جهاد دیگر یک واجب کفایی نیست بلکه واجب عینی، قطعی و فوری است. رهبر معظم انقلاب نیز آن را به عنوان بزرگترین نوع جهاد معرفی کردهاند. این جهاد شامل مقابله با استعمار فرهنگی، حفظ دین و عقاید مردم و دفاع از نظام اسلامی و امنیت کشور است.
وی در پایان با اشاره به محدودیت وقت بیان کرد: این نکات کلی و مهم است و انشاءالله فعالان حوزه رسانه و فقه رسانه با بهرهگیری از کتاب ارزشمند «فقه خبر» بتوانند در این عرصه حساس به خوبی عمل کنند.
مهدی الهی
