بحران تربیت؛ نجات به‌سبک فاطمی

دنیای مدرن با همه‌ی پیشرفت‌های پرشتاب خود، در عرصه‌ی تربیت انسانی با بحرانی جدی روبه‌روست؛ بحرانی که ریشه در گم‌گشتگی معنا و فروپاشی محوریت ارزش‌ها دارد.
– فردگرایی افراطی، انسان را از جمع و همبستگی دور کرده است.
– رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، هویت نسل‌ها را در فضای مجازی شکل می‌دهند.
– پیشرفت علمی و رفاهی، هم‌زمان با پوچی و اضطراب همراه شده است.
– خانواده از نهاد تربیتی به نهادی صرفاً زیستی تقلیل یافته است.
– تربیت مصرف‌محور، انسان را به موجودی لذت‌جو و بی‌مسئولیت بدل کرده است.
نتیجه آن است که نسل‌ها با ذهن‌هایی مملو از داده، اما دل‌هایی تهی از جهت‌گیری تربیتی رشد می‌کنند.
راه‌حل فاطمی؛ بازگشت به الگوی اصیل
در چنین فضایی، بازگشت به الگوهای اصیل تربیتی تنها راه سامان‌بخش است.
یکی از عمیق‌ترین راه‌حل‌ها، راه‌حل فاطمی است؛ الگویی برگرفته از سیره و سخن نورانی حضرت فاطمه زهرا(س):
«مَن أَصعَدَ إِلَى اللّهِ خالِصَ عِبادَتِهِ، أهبَطَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ إِلَیهِ أفضَلَ مَصلَحَتِهِ»
کسی که عبادت خالص خود را تنها برای خدا بالا فرستد، خداوند بهترین مصلحت او را به سویش فرو می‌فرستد. (تحف العقول)
پیام‌های تربیتی سخن فاطمی
۱. اصالت نیت؛ محور گمشده تربیت مدرن
تربیت امروز رفتارمحور است، اما حضرت یادآور می‌شوند که ریشه تربیت، «نیت خالص» است.
۲. تربیت اثرگذار از اصلاح درون آغاز می‌شود
مربی و والد پیش از اصلاح بیرون باید از درون آغاز کنند.
۳. توکل تربیتی؛ رهاکردن نتیجه به حکمت الهی
اخلاص مسیر تربیت را آرام و مطمئن می‌سازد.
۴. هویت‌سازی درونی، نه کنترل بیرونی
دنیای مدرن ابزار نظارت دارد، اما تربیت فاطمی هویت‌سازی و معنابخشی می‌آموزد.
۵. مصلحت الهی؛ تضمین آرامش تربیتی
اگر تربیت با اخلاص باشد، خداوند بهترین نتیجه را رقم می‌زند.
ابعاد تربیت فاطمی
– معرفتی: بصیرت، تعقل و توان تحلیل زمانه.
– اخلاقی: پاکی، کرامت، عدالت‌ورزی.
– خانوادگی: خانواده به‌مثابه سنگر تمدن و تربیت نسل.
– اجتماعی: مسئولیت‌پذیری، عدالت‌خواهی و دفاع از حق.
راهبردهای عملی در دنیای مدرن
۱. تربیت رسانه‌ای و سواد دیجیتال
۲. احیای نقش خانواده و تربیت دینی
۳. ارائه الگوهای شخصیتی از سیره فاطمی
۴. تربیت عقلانی و پرسش‌محور
۵. ایجاد سبک زندگی فاطمی: ایمان، تقوا، عمل صالح، نظم، قناعت، خدمت به جامعه
بحران تربیت در دنیای مدرن، در اصل بحران «خلوص»، «معنویت» و «محوریت ارزش‌های الهی» است. راه‌حل فاطمی بازگشت به اصل طلایی اصلاح نیت و اخلاص در عمل است.
نسلی که با چنین تربیتی رشد کند:
– در برابر آسیب‌های مدرنیته مقاوم است،
– هویت الهی و ریشه‌دار دارد،
– اهل اندیشه و معنویت است،
– و توانایی مشارکت در ساخت تمدن نوین اسلامی را خواهد داشت.
سخن حضرت زهرا(س) چراغی است که نشان می‌دهد:
اگر تربیت با اخلاص انجام شود، خداوند بهترین مصلحت را در مسیر زندگی ما و فرزندانمان قرار خواهد داد.
بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی :
یک رهبرِ به تمام معنا
فاطمه‌ی زهرا (سلام‌الله‌علیها) در نقش یک رهبر واقعی [است]؛ همان­طور که امام بزرگوار فرمودند که اگر فاطمه‌ی زهرا مرد بود، پیغمبر میشد.
[این] خیلی حرف عجیبی است، خیلی حرف بزرگی است و جز از زبان کسی مثل امام بزرگوار که هم عالم بود، هم فقیه بود، هم عارف بود، انسان این حرف را نمیتواند بشنود؛ امّا ایشان گفته است این حرف را. [فاطمه­‌ی زهرا] این است؛ یعنی یک رهبر به تمام معنا، مثل یک پیغمبر، مثل یک هدایتگر عموم بشر؛ در این حدّ و در این اندازه زهرای اطهر، دختر جوان، ظاهر میشود؛ این زنِ اسلام است. ۱۳۹۵/۱۲/۲۹
(وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ )(٧٣)
۳/ ۹/ ۱۴۰۴
عباس کعبی